en-Koffie en troost

04/12/2019

Wat heeft koffie met zingeving te maken? Alles! Eindelijk een lang gezocht verband gevonden tussen mijn lievelings bezigheden...

Tijdens een workshop Zingeving en palliatieve zorg, die ik verzorgde voor het team Geriatrische Revalidatie bij Groenhuysen, ging het gesprek vooraf over koffie. Een beetje betrapt keek de verzorgende die ik bij aanvang vertelde haar gehoord te hebben en de vraag stelde: wat heeft koffie met zingeving te maken? Ik vertelde het verhaal van de oudere dame die me de dag ervoor emotioneel had toevertrouwd dat ze geen koffie meer kon zetten. En dat de zuster op de afdeling haar geen koffie had willen inschenken, want 'dat moet u zelf doen, dat is revalidatie'. En dat dat haar zo verdrietig had gemaakt, want thuis kon ze ook al de koffie niet meer zelf inschenken, wel zette ze voor haar vriendinnen die elke donderdag nog trouw kwamen de 'kopkes met een koekske erbij'. Maar dat inschenken, dat lukte haar niet meer met slecht zicht en trillende handen. 

Haar verdriet zette me aan het denken: wat wordt hier echt gezegd? Wat bedoelt mevrouw met dit verdriet, nu, met mij te delen? Dit voorbeeld bespraken we in het team. Aan de hand van een luisterraster (luisteren in laagjes van E. Weiher), kwamen we langzaam tot een diepere kern. Het niet meer kunnen van wat voor mevrouw altijd een wezenlijke taak was geweest: koffie zetten voor haar man, haar vriendinnen. Haar zelfstandigheid, haar identiteit zelfs waren aangetast en door de goedbedoelende verzorgende nog eens confronterend benoemd: u moet dat zelf doen. Maar het is geen niet willen, het is een niet kunnen waar een laag verdriet omheen zit.

Dit zo te verkennen, bracht ons wat we eigenlijk allemaal wel aanvoelden: deze mevrouw vraagt aandacht voor wat haar ten diepste bezighoudt. Pijn doet. En waar we naar zouden kunnen luisteren. En nee, de tijd die ons allemaal ontbreekt, is nu even geen issue. Bij aanvang van de workshop heb ik voorgesteld het fenomeen 'tijdsdruk' even het raam uit te gooien. Want die stoort ons, is er wel degelijk, maar kunnen we nu niet gebruiken als we al onze zintuigen aan zetten om te luisteren naar wat er niet gezegd wordt. De CAO V&VT is rond, die van de ziekenhuizen nog niet, en allen in de zorg lijden onder hetzelfde. Dat verminderen we niet met een workshop vol aandacht. 

Maar we kunnen er wel voor kiezen om onze schaarse tijd zo te gebruiken, dat de tijd in ons voordeel werkt en goede zorg garandeert. Ik weet zeker dat deze mooie mensen van team GRZ 1 dat al lang doen. En weet ook na dit waardevolle 'koffiemoment', dat de aandacht voor zingeving weer helemaal op de kaart staat!