en-Wees aardig. Altijd.

20/12/2019



Iedereen die je ontmoet draagt een last waar je niets van weet. Wees daarom vriendelijk, altijd

Met deze levensinstelling kun je twee kanten op. De eerste: je wordt je zo bewust van het feit dat je medemens altijd ergens aan lijdt, dat je zelf door je benen zakt van al die bagage. De tweede: je volhardt in het feit dat je eigenlijk niet werkelijk iets weet van het lijden van de ander en vindt dat wel best zo. Je hebt wel andere redenen om vriendelijk te zijn. Of niet.

Ik ben er bijna zeker van dat er voor wie gekozen heeft te werken in de Palliatieve zorg nog een derde houding mogelijk is: een houding van compassie. Medeleven. Juist het weet hebben van het mogelijke verdriet van de ander kan je aanzetten tot luisteren, doorvragen. Met een vriendelijke grondhouding. Dat dit niet alleen een hoopvolle wens is, blijkt wel uit de hernieuwde richtlijn Spirituliteit en zingeving (de moeite van het lezen zeer waard). Hierin zie je als rode draad terug: aandachtig luisteren als basis houding, als vaardigheid, als middel om de spirituele laag bij de ander te ontdekken. Waar geluisterd wordt, worden mensen gezien en gehoord. Wordt de beroemde laag achter de feiten aangeboord.

Hoe vertaal je die geweldige opdracht: de juiste vragen stellen en leren luisteren in de praktijk? Gelukkig kun je het als competentie opvatten: het is te leren. En gelukkig voorziet de richtlijn ook in een handvat, wel meerdere, maar deze viel mij op: drie vragen die gesteld zouden kunnen worden om de spirituele laag te ontdekken.. Met drie vragen in je bagage zou je heel ver moeten kunnen komen: wat houdt u bezig op dit moment/ waar had u steun aan in het verleden/ wie zou u bij u willen hebben?

Luister je wel echt?

Het stellen van de juiste vraag is het begin. Maar dan. Dan begint het luisteren. Hoe ingewikkeld dat is, heb ik ervaren tijdens een training Deep Listening. Gegeven aan het Instituut voor Mindfulness in Amsterdam, temidden van zeer ervaren trainers die het luisteren al lang dachten te kunnen. Eén van de opdrachten was om het verhaal van de ander aan te horen en daarbij of je gedachten te laten afdwalen, of geconcentreerd te luisteren. Je mocht kiezen, maar wel bij beide varianten je actieve luisterhouding vasthouden. Wat er vervolgens gebeurde was behoorlijk pijnlijk. De zogenaamde luisteraar dacht dat het geen enkel verschil zou maken waar haar gedachten naar toe gingen tijdens het luisteren. Maar ik als verteller voelde me bij het afdwalen van de ander zo geremd in mijn verhaal, dat ik ging stotteren en stopte met vertellen. Doodongelukkig, omdat er niet naar me geluisterd werd.

Dit is helaas de werkelijkheid: de communicatie tussen mensen verloopt zo ongelofelijk subtiel dat het lastig bij te sturen valt. Tel daarbij op dat je vaak mensen in uiterst kwetsbare situaties aantreft en je weet hoe het er op aankomt. Luister je wel echt?

Verliesdeskundige Manu Keirse zegt terecht dat geduldig luisteren een zeer noodzakelijke, maar ook soms lastige bezigheid is (lees dit artikel in Trouw). En dat het stellen van de juiste vraag cruciaal kan zijn. Niet: 'hoe gaat het met je? [goed zeker?!] Maar: 'hoe ben jij de afgelopen uren/dagen doorgekomen?' Dus wacht ons een schone taak. De beste luisteraars van ons vakgebied te worden. En vergeet niet het motto van het begin van dit stukje ook eens om te draaien: want voor een ander ben jíj die ander. Dus, vertel eens? Wat is jouw verhaal? Ik luister....

Dank je voor je aandacht, Beatrijs